Nhiều người Việt mới đi làm ở Nhật khá bất ngờ khi thấy số tiền chuyển vào tài khoản thấp hơn lương ghi trên hợp đồng.
Điều này không hẳn là công ty trả sai. Ở Nhật, lương trên hợp đồng thường là lương trước khi trừ thuế, bảo hiểm và nenkin.
Số tiền bạn thật sự nhận được hằng tháng gọi là lương thực nhận. Muốn hiểu vì sao bị giảm, bạn cần nhìn vào các khoản bị khấu trừ trên bảng lương.
Lương trên hợp đồng là trước khấu trừ
Khi công ty ghi lương tháng, con số đó thường là tổng lương trước khi trừ các khoản bắt buộc.
Từ số này, công ty sẽ trừ một số khoản như:
- thuế thu nhập
- thuế cư trú
- bảo hiểm y tế
- nenkin
- bảo hiểm thất nghiệp nếu thuộc diện tham gia
Sau khi trừ xong, phần còn lại mới là tiền chuyển vào tài khoản ngân hàng.
Vì vậy, khi so sánh lương giữa các công ty, bạn không nên chỉ nhìn lương ghi trên hợp đồng. Điều quan trọng hơn là ước tính mình sẽ còn lại bao nhiêu sau khấu trừ.
Thuế thu nhập bị trừ theo từng tháng
Thuế thu nhập là khoản thuế đánh vào thu nhập cá nhân trong năm.
Với người đi làm công ty, khoản này thường được công ty tạm trừ hằng tháng từ lương. Cuối năm, công ty có thể điều chỉnh lại thông qua thủ tục chỉnh thuế cuối năm.
Số thuế thu nhập cao hay thấp phụ thuộc vào nhiều yếu tố, ví dụ:
- mức lương
- số người phụ thuộc nếu có
- các khoản giảm trừ
- tình trạng làm việc trong năm
Nếu bạn thấy thuế thu nhập tháng này khác tháng trước, chưa chắc đã là sai. Có thể do tiền tăng ca, thưởng, thay đổi lương hoặc cách công ty tính tạm khấu trừ.
Thuế cư trú thường khiến nhiều người bất ngờ
Thuế cư trú là khoản thuế nộp cho địa phương nơi bạn sống, như thành phố, quận hoặc tỉnh.
Điểm dễ gây nhầm lẫn là thuế cư trú thường được tính dựa trên thu nhập của năm trước. Vì vậy, nhiều người năm đầu đi làm ở Nhật thấy lương thực nhận khá ổn, nhưng sang năm sau lại thấy bị trừ thêm thuế cư trú.
Thông thường, thuế cư trú được bắt đầu tính từ khoảng tháng 6 và chia ra trừ dần theo tháng. Tuy nhiên, cách thu có thể khác tùy tình trạng làm việc, nơi ở và thời điểm bạn chuyển việc hoặc nghỉ việc.
Nếu bạn chuyển công ty, nghỉ việc hoặc đổi địa chỉ, hãy chú ý giấy báo thuế từ địa phương. Có trường hợp thuế không trừ qua lương nữa mà bạn phải tự thanh toán theo giấy gửi về nhà.
Bảo hiểm xã hội và nenkin là khoản trừ lớn
Nhiều người thấy lương thực nhận thấp chủ yếu vì bảo hiểm xã hội và nenkin chiếm một phần khá lớn.
Trong thực tế, nhóm này có thể bao gồm bảo hiểm y tế, nenkin cho nhân viên công ty, bảo hiểm thất nghiệp và một số khoản liên quan khác tùy độ tuổi, công ty và điều kiện tham gia.
Nenkin không nên chỉ nhìn như “tiền bị mất”. Đây là hệ thống lương hưu và an sinh của Nhật, có liên quan đến quyền lợi khi về già, khi gặp rủi ro hoặc trong một số trường hợp nhất định.
Với nhân viên công ty, nenkin thường là chế độ lương hưu phúc lợi. Người lao động đóng một phần, công ty cũng đóng một phần. Trên bảng lương, bạn chỉ thấy phần mình bị trừ.
Nếu bạn có kế hoạch sống lâu dài ở Nhật, làm việc nhiều năm hoặc sau này về nước, nên tìm hiểu kỹ hơn về quyền lợi nenkin và các thủ tục liên quan. Đừng chỉ nhìn khoản trừ hằng tháng rồi vội kết luận là không có giá trị.
Nên kiểm tra gì trên bảng lương?
Mỗi tháng, bạn nên dành vài phút xem lại bảng lương thay vì chỉ nhìn số tiền vào tài khoản.
Một số mục nên kiểm tra:
- tổng lương trước khấu trừ
- tiền tăng ca, phụ cấp, thưởng nếu có
- thuế thu nhập
- thuế cư trú
- bảo hiểm xã hội
- nenkin
- số tiền thực nhận
Một số từ khóa tiếng Nhật bạn nên biết:
- bảng lương（給与明細）
- lương thực nhận（手取り）
- thuế thu nhập（所得税）
- thuế cư trú（住民税）
- bảo hiểm xã hội（社会保険）
- nenkin cho nhân viên công ty（厚生年金）
Nếu có khoản nào tăng đột ngột hoặc không hiểu vì sao bị trừ, bạn nên hỏi bộ phận nhân sự hoặc kế toán của công ty. Hỏi sớm sẽ giúp bạn tránh hiểu nhầm và chủ động hơn trong kế hoạch chi tiêu.
Tháng này, bạn có thể bắt đầu bằng một việc rất nhỏ: mở bảng lương gần nhất và đánh dấu từng khoản bị trừ. Khi hiểu rõ tiền của mình đang đi đâu, cảm giác “lương bị mất nhiều quá” sẽ bớt mơ hồ hơn.
Thông tin trên chỉ mang tính giải thích tổng quan, không phải tư vấn thuế, bảo hiểm hoặc pháp lý cá nhân. Bạn nên kiểm tra thông tin mới nhất từ công ty, cơ quan địa phương, cơ quan thuế hoặc chuyên gia phù hợp nếu trường hợp của mình có điểm đặc biệt.