Fed ngày 16/09 theo giờ Mỹ đã nâng lãi suất mục tiêu thêm 0,25 điểm phần trăm, lên vùng 3,75–4,00%. Đây là sự kiện đã được xác nhận theo thông báo của Fed.
Với thị trường Nhật, điều cần chú ý không chỉ là mức tăng 0,25 điểm phần trăm. Tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào diễn biến lợi suất trái phiếu Mỹ, chênh lệch lãi suất Mỹ–Nhật, tỷ giá USD/JPY và việc thị trường đã dự báo quyết định này đến đâu.
Hiện chưa có dữ liệu xác minh trong phạm vi bài viết để kết luận Nikkei 225 hoặc TOPIX đã tăng hay giảm sau quyết định. Vì vậy, phần dưới đây tập trung vào các kênh tác động và những kịch bản cần theo dõi, thay vì coi phản ứng thị trường là điều đã xảy ra.
Chênh lệch lãi suất vẫn là một biến số quan trọng
Trong khoảng hai năm qua, lãi suất ngắn hạn tại Mỹ đã giảm từ vùng cao hơn, trong khi lãi suất qua đêm tại Nhật tăng dần. Dù vậy, khoảng cách giữa lãi suất Mỹ và Nhật vẫn lớn, tiếp tục là yếu tố có ảnh hưởng tới dòng vốn và tỷ giá.
Biểu đồ dưới đây dùng cận trên của lãi suất mục tiêu Fed và lãi suất qua đêm bình quân tại Nhật. Dữ liệu kết thúc ngày 15/09, tức chưa phản ánh quyết định mới nhất của Fed ngày 16/09.
Về nguyên tắc, khi lãi suất Mỹ cao hơn Nhật đáng kể, tài sản định giá bằng USD có thể hấp dẫn hơn với một bộ phận nhà đầu tư. Điều này có thể hỗ trợ USD so với đồng yên. Tuy nhiên, tỷ giá không chỉ do lãi suất quyết định; triển vọng kinh tế, kỳ vọng lạm phát, nhu cầu phòng thủ rủi ro và chính sách của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đều có thể làm thay đổi hướng đi.
Nếu đợt nâng lãi suất lần này đã được thị trường dự báo rộng rãi, phản ứng tức thời có thể hạn chế. Ngược lại, nếu nhà đầu tư bất ngờ trước thông điệp về các đợt tăng tiếp theo hoặc kỳ vọng lãi suất duy trì cao lâu hơn, lợi suất Mỹ và USD có thể biến động mạnh hơn.
USD/JPY không chỉ quyết định câu chuyện của doanh nghiệp xuất khẩu
Từ giữa tháng 6 đến 16/09, USD/JPY biến động đáng kể. Tỷ giá từng lên trên 163 yên đổi 1 USD vào cuối tháng 7, sau đó giảm về vùng 153–155 yên trong tháng 9.
USD/JPY giảm nghĩa là cần ít đồng yên hơn để đổi 1 USD, tức đồng yên mạnh lên. Ngược lại, USD/JPY tăng cho thấy đồng yên suy yếu so với USD.
Đồng yên yếu thường được xem là yếu tố hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu, bởi doanh thu bằng USD hoặc ngoại tệ khi quy đổi sang yên có thể tăng lên. Nhóm ô tô, máy móc, thiết bị công nghiệp, điện tử và doanh nghiệp có tỷ trọng doanh thu ở nước ngoài cao thường được thị trường chú ý trong bối cảnh này.
Tuy nhiên, đồng yên yếu không đồng nghĩa toàn thị trường chứng khoán Nhật sẽ tăng. Một doanh nghiệp xuất khẩu còn phụ thuộc vào lượng hàng bán ra, chi phí linh kiện, chính sách phòng ngừa rủi ro tỷ giá và tỷ giá giả định đã dùng trong kế hoạch kinh doanh.
Đặc biệt, khi đồng yên yếu đi quá nhanh, chi phí nhập khẩu năng lượng, nguyên liệu và thực phẩm có thể tăng. Điều đó gây áp lực lên các công ty phụ thuộc đầu vào nhập khẩu, cũng như sức mua thực tế của hộ gia đình tại Nhật. Vì vậy, lợi ích của đồng yên yếu thường phân hóa giữa các ngành.
Lợi suất Mỹ tăng có thể làm thay đổi định giá cổ phiếu
Lãi suất chính sách là điểm khởi đầu, nhưng lợi suất trái phiếu mới là biến số thị trường phản ánh kỳ vọng về lạm phát, tăng trưởng và đường đi của chính sách tiền tệ.
Trong ba tháng gần nhất, lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 2 năm tăng từ 3,98% ngày 17/06 lên 4,45% ngày 16/09. Lợi suất 30 năm tăng từ 4,95% lên 5,39% trong cùng giai đoạn. Đây là dữ liệu đến ngày 16/09 và chưa đủ căn cứ để gắn toàn bộ diễn biến với quyết định Fed công bố trong ngày.
Lợi suất 2 năm thường nhạy với kỳ vọng lãi suất ngắn hạn của Fed. Trong khi đó, lợi suất 30 năm phản ánh thêm kỳ vọng lạm phát dài hạn, tăng trưởng và phần bù rủi ro của trái phiếu dài hạn.
Khi lợi suất Mỹ tăng, mức chiết khấu dùng để định giá lợi nhuận tương lai cũng có thể tăng. Điều này thường tạo áp lực tương đối lớn hơn lên các cổ phiếu công nghệ hoặc tăng trưởng cao, nơi phần lớn kỳ vọng lợi nhuận nằm ở các năm phía trước. Các doanh nghiệp công nghệ Nhật có hoạt động toàn cầu còn chịu ảnh hưởng gián tiếp từ tâm lý đối với cổ phiếu công nghệ Mỹ và triển vọng đầu tư thiết bị của khách hàng quốc tế.
Mỗi nhóm ngành có một kênh tác động khác nhau
Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, một USD mạnh hơn hoặc yên yếu hơn có thể hỗ trợ doanh thu quy đổi sang yên. Nhưng lợi ích không tự động xuất hiện nếu nhu cầu tại Mỹ suy yếu vì lãi suất cao, hoặc nếu doanh nghiệp đã phòng ngừa tỷ giá từ trước.
Nhóm phụ thuộc nhập khẩu có thể chịu áp lực chi phí nếu yên mất giá. Các nhà bán lẻ, thực phẩm, vận tải, hàng không hoặc doanh nghiệp dùng nhiều nhiên liệu và nguyên vật liệu nhập khẩu cần được đánh giá theo khả năng chuyển phần chi phí tăng thêm vào giá bán.
Ngân hàng là nhóm có tác động hai chiều. Lợi suất và lãi suất cao hơn có thể hỗ trợ biên lãi trong một số điều kiện. Nhưng nếu lãi suất cao làm chậm tăng trưởng, tăng rủi ro tín dụng hoặc gây biến động mạnh cho danh mục trái phiếu, tác động tích cực không còn đơn giản.
Với bất động sản, chi phí vốn và kỳ vọng lãi suất là điểm nhạy cảm. Lợi suất dài hạn tăng thường làm thị trường thận trọng hơn với các tài sản cần vay nợ lớn hoặc tạo dòng tiền trong thời gian dài. Mức độ ảnh hưởng tại Nhật còn phụ thuộc vào lãi suất nội địa và chính sách của BOJ, không chỉ vào Fed.
Ngắn hạn dễ dao động, trung hạn cần nhìn vào lợi nhuận
Trong ngắn hạn, thị trường thường phản ứng với yếu tố bất ngờ: Fed có phát tín hiệu tăng tiếp hay không, lợi suất trái phiếu Mỹ biến động ra sao và USD/JPY di chuyển theo hướng nào. Những phản ứng này có thể nhanh, nhưng không nhất thiết phản ánh triển vọng lợi nhuận thực tế của doanh nghiệp.
Ở trung hạn, nhà đầu tư cần nhìn thêm vào nhu cầu của kinh tế Mỹ, kết quả kinh doanh của doanh nghiệp Nhật, chi phí đầu vào, tỷ giá giả định trong báo cáo tài chính và định hướng của BOJ. Một đồng yên yếu có thể hỗ trợ lợi nhuận của một số công ty, nhưng nếu lãi suất Mỹ cao gây sức ép lên tiêu dùng và đầu tư toàn cầu, lợi ích đó có thể bị thu hẹp.
Các chỉ báo đáng theo dõi tiếp theo là lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 2 năm, lợi suất 30 năm, diễn biến USD/JPY, thông điệp sau các cuộc họp Fed, cùng đánh giá của BOJ về lạm phát và tiền lương tại Nhật.
Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin, không phải khuyến nghị đầu tư.